कुलमान घिसिङ : विवादको केन्द्र कि परिवर्तनको प्रतीक ?

नेपालको सार्वजनिक जीवनमा केही नाम यस्ता हुन्छन्, जसले कामभन्दा पनि बहस जन्माउँछन्। कुलमान घिसिङ त्यसमध्ये एक हुन्। कसैले उनलाई परिवर्तनको प्रतीक मान्छन्, कसैले निर्णयका कारण आलोचना गर्छन्। प्रश्न उठ्छ—के कुलमानले साँच्चै ‘नराम्रो’ गरे ?

कुलमान घिसिङको नाम आउँदा अधिकांश नेपालीलाई लोडसेडिङ अन्त्यको स्मरण हुन्छ। दशकौँदेखि अँध्यारोमा बस्न बाध्य जनता अचानक उज्यालो देख्न थाले। यो केवल प्राविधिक सफलता थिएन, यो प्रणालीभित्र बसेर सम्भव भएको इच्छाशक्तिको उदाहरण थियो। त्यसैले धेरैका लागि कुलमान आशा र परिणाममुखी नेतृत्वको प्रतीक बने।

तर सार्वजनिक पदमा बसेको व्यक्तिका निर्णय सबैलाई मनपर्छन् भन्ने हुँदैन। केही निर्णयमा समावेशिता नदेखिएको, पर्याप्त संवाद नभएको वा अपेक्षा अनुसार सन्तुलन नमिलेको आरोप पनि लाग्दै आएका छन्। यी आलोचनालाई एकैचोटि गलत भन्न सकिँदैन। लोकतन्त्रमा प्रश्न उठ्नु र आलोचना हुनु स्वाभाविक हो।

यद्यपि, आलोचना र नियतबीच फरक छुट्याउनु आवश्यक छ। निर्णयले केहीलाई असन्तुष्ट बनायो भन्दैमा त्यो निर्णय स्वतः गलत वा दुर्भावनापूर्ण ठहरिँदैन। नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा त्यतिबेला हुन्छ, जब निर्णय कठिन हुन्छ तर उद्देश्य सार्वजनिक हितसँग जोडिएको हुन्छ।

आज कुलमान घिसिङलाई लिएर देखिएको बहसले एउटा ठूलो सन्देश दिन्छ—हामी व्यक्तिभन्दा प्रणाली र परिणाममा बहस गर्न सिक्दैछौँ कि छैनौँ ?

यदि बहस तथ्य, काम र दीर्घकालीन प्रभावमा केन्द्रित भयो भने त्यो लोकतन्त्रका लागि स्वस्थ संकेत हुनेछ। तर यदि बहस केवल भावनात्मक आरोप–प्रत्यारोपमा सीमित रह्यो भने, त्यो परिवर्तनभन्दा टाढा जाने बाटो हो।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, कुलमान घिसिङ पूर्ण छन् भन्ने होइन। तर उनले देखाएको काम र नतिजा पनि नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन। मूल्याङ्कन गर्दा समर्थन र विरोध दुवै पक्षलाई सुन्ने, तर अन्तिम निर्णय नियत, प्रक्रिया र परिणाम का आधारमा गर्ने संस्कार आजको आवश्यकता हो।